เมื่อพิจารณาอาชญากรรมทางเทคโนโลยีที่แพร่ระบาดอย่างกว้างขวาง ภาพที่คนส่วนใหญ่มักนึกถึงคือเสียงของมิจฉาชีพปลายสายหรือข้อความ SMS หลอกลวง ทว่าในความเป็นจริง อาชญากรรมเหล่านี้ถูกขับเคลื่อนด้วย "เครือข่ายองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติ" ที่มีโครงสร้างซับซ้อน มียุทธศาสตร์การดำเนินงานแยบยล และมีห่วงโซ่การทำงานที่เชื่อมโยงกันตั้งแต่ระดับท้องถิ่นไปจนถึงระดับสากล การจะเข้าใจและรับมือกับภัยคุกคามนี้ จึงจำเป็นต้องเจาะลึกเข้าไปยังแผนผังโครงสร้างของอาณาจักรสแกมเมอร์ที่ซ่อนตัวอยู่หลังฉากหน้า
.
โครงสร้างองค์กรและห่วงโซ่อาชญากรรม (Crime Value Chain)
      อาณาจักรสแกมเมอร์ไม่ได้ทำงานอย่างสะเปะสะปะ แต่มีการแบ่งบทบาทหน้าที่ตามลำดับชั้นอย่างชัดเจน ราวกับองค์กรธุรกิจขนาดใหญ่ โดยแบ่งลำดับชั้นและสายงานออกเป็นฟันเฟืองสำคัญดังนี้:
ระดับผู้สั่งการและนายทุน (Masterminds & Financiers): อยู่บนยอดสุดของโครงสร้าง มักเป็นกลุ่มทุนสีเทาข้ามชาติ ทำหน้าที่ลงเงินทุนจัดตั้งฐานปฏิบัติการ จัดหาเทคโนโลยี ซื้อขายฐานข้อมูลส่วนบุคคล (Data Brokers) และเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ทางการเงินสูงสุด
.
- สายงานเทคโนโลยีและบทสคริปต์ (IT & Content Developers): ทำหน้าที่พัฒนาระบบซอฟต์แวร์ แพลตฟอร์มการลงทุนปลอม สร้างแอปพลิเคชันดูดเงิน ปรับปรุงระบบ VoIP หรือ Caller ID Spoofing ตลอดจนออกแบบบทสนทนา (Scam Scripts) ที่จิตวิทยาแยบยลเพื่อใช้ปั่นหัวเหยื่อ
.
- ฝ่ายปฏิบัติการหลอกลวง (Frontline Callers / Scammers): กลุ่มคนที่ทำหน้าที่โทรศัพท์ สื่อสาร หรือแชทคุยกับเหยื่อตามบทสคริปต์ที่วางไว้ เพื่อชักจูง สร้างความกลัว หรือสร้างความไว้วางใจให้เหยื่อยินยอมโอนเงิน
.
- ฝ่ายบริหารจัดการบัญชีม้าและฟอกเงิน (Money Laundering Network): เครือข่ายที่ทำหน้าที่รวบรวมบัญชีม้า (Mule Accounts) ซิมม้า (Mule SIMs) จัดคิวการโอนเงินกระจายหลายทอด (Layering) และแปลงเงินสดให้กลายเป็นสินทรัพย์ดิจิทัล (Cryptocurrency) หรือชิปกาสิโนเพื่อฟอกเงินให้สะอาดก่อนส่งกลับไปยังนายทุน
.
ฐานปฏิบัติการในต่างประเทศและเครือข่ายสนับสนุนในไทย
.
      ลักษณะเด่นของเครือข่ายสแกมเมอร์คือการใช้ประโยชน์จาก "พื้นที่รอยต่อทางภูมิรัฐศาสตร์" เพื่อหลบเลี่ยงการบังคับใช้กฎหมาย โดยฐานปฏิบัติการในต่างแดน (Offshore Scam Hubs) ส่วนใหญ่มักตั้งอยู่ในเขตเศรษฐกิจพิเศษ เมืองชายแดน หรือพื้นที่ที่มีความขัดแย้งทางการเมืองซึ่งภาครัฐเข้าไม่ถึงในประเทศเพื่อนบ้าน อาคารปฏิบัติการมักถูกสร้างขึ้นอย่างมิดชิด มีระบบรักษาความปลอดภัยสูง และทำงานตลอด 24 ชั่วโมง
.
      ขณะเดียวกัน แม้ฐานหลักจะอยู่ต่างประเทศ แต่เครือข่ายเหล่านี้จำเป็นต้องอาศัยเครือข่ายสนับสนุนในประเทศไทย (Local Facilitators) เพื่อทำหน้าที่เป็น "สะพานเชื่อม" ไม่ว่าจะเป็น กลุ่มนายหน้าจัดหาบัญชีม้า/ซิมม้า ที่กว้านซื้อหรือกว้านเช่าบัญชีธนาคารและเบอร์โทรศัพท์จากประชาชนในราคาถูก, กลุ่มขนส่งและข้ามแดน ที่นำพาคนหลบหนีเข้า-ออกเมืองตามช่องทางธรรมชาติเพื่อไปทำงานในศูนย์สแกมเมอร์ และ กลุ่มสนับสนุนเทคโนโลยีสื่อสาร ที่ช่วยตั้งอุปกรณ์ส่งสัญญาณ เช่น SIMbox หรือเสาสัญญาณเถื่อนบริเวณชายแดน เพื่อให้เบอร์โทรเข้าดูเหมือนมาจากภายในประเทศไทย
.
ความเชื่อมโยงกับการค้ามนุษย์ แรงงานบังคับ และธุรกิจสีเทา
มิติที่น่ากลัวที่สุดของอาณาจักรสแกมเมอร์คือ การยึดโยงกับ "การค้ามนุษย์และการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรง" เหยื่อจำนวนมากที่ทำหน้าที่เป็น "คนโทรหลอกลวง" ไม่ได้ก้าวเข้าสู่วงการนี้ด้วยความสมัครใจตั้งแต่แรก แต่ถูกล่อลวงด้วยประกาศรับสมัครงานตำแหน่งทำการตลาดหรือแอดมินเพจรายได้ดีในประเทศเพื่อนบ้าน เมื่อเดินทางไปถึงกลับถูกยึดหนังสือเดินทาง ถูกกักขัง บังคับให้ทำงานวันละ 12–16 ชั่วโมง หากทำยอดไม่ได้ตามเป้าจะถูกทำร้ายร่างกาย ช็อตไฟฟ้า ทรมาน หรือขายต่อให้ฐานปฏิบัติการอื่น
นอกจากนี้ รายได้มหาศาลที่ได้จากการสแกมเมอร์ยังหมุนเวียนไปสนับสนุนธุรกิจผิดกฎหมายอื่นๆ เช่น การค้าอาวุธ การค้ายาเสพติด กาสิโนผิดกฎหมาย และการคอร์รัปชันเจ้าหน้าที่รัฐในหลายระดับ ทำให้เครือข่ายนี้ขยายตัวและมีอิทธิพลปกป้องตนเองได้ยากแก่การทำลาย
.
เหตุใดผู้ลงมือหลอกอาจไม่ใช่ผู้ควบคุมผลประโยชน์ตัวจริง?
      การมองเห็นเพียงคนปลายสายทำให้เกิดความเข้าใจผิดว่าหากจับกุมคนโทรได้ ปัญหาก็จะหมดไป ทว่าในความเป็นจริง ผู้ปฏิบัติการคือสิ่งของที่เปลี่ยนได้ (Expendable Assets) ซึ่งฝ่ายบริหารจัดการมองเป็นเพียงแรงงานระดับล่างสุด หากถูกจับกุมหรือหลบหนีไป ศูนย์สแกมเมอร์ก็สามารถหาคนใหม่มาแทนที่ได้ทันทีผ่านเครือข่ายค้ามนุษย์
นอกจากนี้ โครงสร้างการโอนเงินยังถูกออกแบบให้ตัดขาดความเชื่อมโยงระหว่างผู้ปฏิบัติการกับนายทุนอย่างเด็ดขาด เงินของเหยื่อจะถูกโอนผ่านบัญชีม้าหลายชั้นภายในเวลาไม่กี่นาที ก่อนเข้าสู่กระบวนการฟอกเงินข้ามชาติ ทำให้นายทุนตัวจริงเสวยสุขอยู่บนผลประโยชน์โดยไม่เคยต้องแตะต้องโทรศัพท์หรือบัญชีธนาคารที่ใช้ทำความผิดเลย
.
ประเด็นชวนคิด: หากจับได้เฉพาะผู้ปฏิบัติการ แต่ผู้สั่งการยังอยู่ ระบบจะเปลี่ยนแปลงจริงหรือไม่?
คำถามสำคัญทางนโยบายและการบังคับใช้กฎหมายในปัจจุบันคือ "เรากำลังแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ หรือเพียงแค่ไล่ตามตัดกิ่งก้านที่งอกใหม่ได้ตลอดเวลา?"
.
      หากมาตรการกวาดล้างยังคงติดหล่มอยู่กับการจับกุมผู้เปิดบัญชีม้า หรือกวาดล้างผู้ปฏิบัติการระดับล่าง ระบบการหลอกลวงนี้จะยังคงหมุนเวียนต่อไปอย่างไม่สิ้นสุด ตราบใดที่นายทุนและผู้สั่งการยังคงปลอดภัยในพื้นที่อิทธิพลหรือเขตเศรษฐกิจพิเศษ เส้นทางการฟอกเงินผ่านคริปโทเคอร์เรนซีและกาสิโนยังคงไม่ถูกบล็อกอย่างเด็ดขาด และเจ้าหน้าที่รัฐหรือผู้สนับสนุนที่คอยอำนวยความสะดวกในฝั่งไทยยังไม่ถูกลงโทษอย่างจริงจัง
.
      สแกมเมอร์ไม่ได้เป็นเพียง "แก๊งมิจฉาชีพ" แต่คือ "ระบบนิเวศอาชญากรรมข้ามชาติ (Transnational Criminal Ecosystem)" การเอาชนะอาณาจักรนี้จึงไม่อาจอาศัยเพียงแค่การตั้งรับหรือจับกุมปลายน้ำ แต่จำเป็นต้องใช้ความร่วมมือระหว่างประเทศ มาตรการตัดวงจรทางการเงินขั้นเด็ดขาด และการปราบปรามเครือข่ายสนับสนุนในประเทศอย่างถอนรากถอนโคน
.
บทความโดย : โกวิทย์ แซ่ซอร์ ศูนย์ข้อมูลข่าวสารแห่งชาติ กองส่งเสริมการประชาสัมพันธ์ภาครัฐ กรมประชาสัมพันธ์
20 ต.ค. 69